Ìkúnlẹ̀ ìmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀-ẹ̀kọ́ Bibeli ṣe àfihàn bí òtítọ́ Ọlọ́run ṣe ń ṣípayá lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan jákèjò Ìwé Mímọ́, tí ó ń so Mósè àti Ìṣípayá papọ̀ nípasẹ̀ àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tí ń tún wá bí májẹ̀mú, ìgbèkùn, àti ìràpadà. Nípa ṣiṣe àwòrò ìlànà ètò àwọn àpẹẹrẹ mímọ́ wọ̀nyí, àwọn òǹkàwé rí ìtàn ìṣọ̀kan ètò ìgbàlà Ọlọ́run fún ẹ̀dá ènìyàn.
Kín Ni Kókó-Ọ̀rọ̀ Bibeli Àti Bó Ṣe Ọ̀ Násẹ́ Lójú Ìtàn Ìgbàlà?
Àwọn kókó-ọ̀rọ̀ Bibeli kì í ṣe èrò-ọkàn tí ó yà sọ́tọ̀, ṣùgbọ́n òwú alààyè tí a hun sórí ìtàn ìgbàlà. Nígbà tí a bá ń tọpasẹ̀ èrò-ọkàn kan bí tẹmpili, a ṣàkíyèsí ìdàgbàsókè rẹ̀ láti ọgbà ẹ̀dẹ̀nì gẹ́gẹ́ bi ibi mímọ́ dé ibi òkúta gẹ́gẹ́ ti Sólómónì, lẹ́yìn náà sí Kristi tí a sọ di ẹ̀dá, àti níkẹyìn sí Jerúsálẹ́mù Tuntun. Gẹ́gẹ́ bí 1 Kọ́ríńtì 3:16 ti sọ, àwọn onígbàgbọ́ lápapọ̀ jẹ́ ibùgbé Ọlọ́run, tí wọ́n mú ìtọ́sọ́nà yìí ní ìmúṣẹ. Àwọn kókó mìíràn tí kò gbajúmọ̀ bí májẹ̀mú ẹ̀jẹ̀ àti ìsinmi Sábáàtì ń ṣiṣẹ́ bákan náà, tí wọ́n ń fi àwọn ìlànà ìgbà gbogbo lélẹ̀ fún ìpàdé Ọlọ́run. Àṣà Kátólíìkì tẹnu mọ́ ẹ̀kọ́ àwòṣe (typology), tí ń mọ̀ bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́ ṣe ń ṣàpẹẹrẹ àwọn ìfihàn ẹ̀yìn. Nípa yíya ètò ìdàgbàsókè wọ̀nyí sórí agbáà àkókò, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Ìwé Mímọ́ rí bí àwọn kókó tí kò ṣe pàtàkì ṣe ń dàgbà di àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì. Ọ̀nà yíya àwòrán yìí ń yí ẹ̀kọ́ Ọlọ́run tí kò lè fọwọ́ kàn di ìrìn-àjò tí a lè fọwọ́ kàn, tí ń ṣàfihàn bí ìfihàn ara ẹni Ọlọ́run ṣe ń pọ̀ sí i láàrin àwọn májẹ̀mú nígbà tí ó ń pa ìtẹ̀léwa pípé mọ́. Ìtẹ̀síwájú kókó-ọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀ ń fi hàn pé Ìwé Mímọ́ ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìfihàn kan ṣoṣo tí ó dúró ṣinṣin dípò àkójọ àwọn ọ̀rọ̀ tí kò sókùn.
Báwo Ni Àwọn Oríṣi Kíkọ Bibeli Ṣe Ọ̀ Ń Sọ Èrò-Ọkàn Ẹ̀kọ́ Ọlọ́run Di Míràn?
Àwọn Fọ́ọ̀mù Ìwé Àti Òtítọ́ Mímọ́
Ìkó òtítọ́ mímọ́ jùmọ̀ sísọpadà lọ́pọ̀lọpọ̀ bóyá a ń ka ìtàn ìgbékalẹ̀, ewì ọgbọ́n, àsọtẹ́l�̀ wòlíì, tàbí lẹ́tà àpọ́sítélì. Nínú Jẹ́nẹ́sísì, kókó-ọ̀rọ̀ ìgbèkùn ń tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ ìṣe ìtàn, tí ń fi Ádámù, Éfà, àti lẹ́yìn náà àwọn baba ńlá hàn ní rírí ìyọ̀padà. Lọ́nà òmíràn, ìwé Orin Dáfídì sọ ìgbèkùn jáde nípasẹ̀ ọ̀fọ̀ àti ìlérò tí kò tọ́, tí ń fún àwọn ẹ̀mí ní ohùn ìyàtọ̀ sí ibùgbé Ọlọ́run. Àwọn wòlíì bí Aísáyà àti Jeremáyà ń lo àpẹẹrẹ tí ó hàn gbangba àti ìṣe àmì láti kìlọ̀ fún ìbàjẹ́ májẹ̀mú, nígbà tí àwọn lẹ́tà Pọ́ọ̀lù ń tò àwọn kókó wọ̀nyí pọ̀ di ẹ̀kọ́. Mímọ àwọn fọ́ọ̀mù ìwé wọ̀nyí ń dènà ìtumọ̀ tí kò tọ́, ó sì ń bọ̀wọ̀ fún ète ìmísí oníkọ̀ọ̀kan. Nígbà tí a bá sunmọ́ ìwé kọ̀ọ̀kan gẹ́gẹ́ bí oríṣi rẹ̀, a ń jẹ́ kí Ẹ̀mí Mímọ́ sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ àwọn ohun èlò ìsọ̀rọ̀ pàtó tí a yàn fún ọ̀rọ̀ mímọ́ yẹn. Ìmọ̀ ọ̀nà ìkọ̀wé yìí ń mú kẹ́kọ̀ọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti ìrònú-ọkàn ẹ̀mí lọ́pọ̀lọpọ̀.
Kí nìdí Àwọn Kókó-Ọ̀rọ̀ Bí Òdodo Àti Àánú Fi ń Fi Ọ̀kan Rẹ̀ Hàn Bí Ẹni Pé Wọ́n Ń Tàkora?
Ní ìgbà àkọ́kọ́, òdodo Ọlọ́run àti àánú Ọlọ́run dà bí ẹni pé wọ́n ń fa ní òpópónà ọ̀tọ̀, síbẹ̀ ẹ̀kọ́ Kátólíìkì ń kọ́ni pé wọ́n báramu pérépéré nínú àgbélébùú. Májẹ̀mú Láéláé tẹnu mọ́ ìdájọ́ òdodo lòdì sí ìnilára, nígbà tí àwọn Ìhìn Rere ń fi kíkan àánú Kristi àìlọ́pọ̀ hàn. Dípò jíjà, àwọn ànímọ́ wọ̀nyí ń mú ara wọn ṣẹ nípasẹ̀ ìfẹ́ ìrúbọ. Gẹ́gẹ́ bí àpọ́sítélì Pọ́ọ̀lù ṣe sọ nínú Rómù 3:26, Ọlọ́run ń fi òdodo àti ìdáláre hàn ní àkókò kan náà.
“Àánú àti òtítọ́ ti pàdé; òdodo àti àlàáfíà ti fi ẹnu kòrá.” (Orin Dáfídì 85:10)Nígbà tí àwọn òǹkàwé bá bá ìtakora kókó-ọ̀rọ̀, wọ́n ń pè wọ́n sí òkùnkùn ìjìyà (paschal mystery), níbi tí àwọn iwúre wọ̀nyí ti ń darapọ̀ mọ́ra. Ìpinnu yìí kò ń dín èrò-ọkàn kankan kù; dípò rẹ̀, ó ń fi ìṣọ̀kan jíjinlẹ̀ iwa Ọlọ́run hàn.
Báwo Ni O Ṣe Lè Ṣe Àyẹ̀wò Kókó-Ọ̀rọ̀ Nínú Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ara Ẹni Rẹ?
Kíkọ́ Ilé-Isẹ́ Ìtọpasẹ̀ Kókó-Ọ̀rọ̀ Rẹ
Dídàgbà àṣà ìtọpasẹ̀ kókó-Ọ̀rọ̀ ń béèrè àwọn irinṣẹ́ mọ̀ọ́nmọ́ àti ìlò déédé. Bẹ̀rẹ̀ nípa yíyan kókó-ọ̀rọ̀ ẹyọkan, bí ìjọba Ọlọ́run tàbí omi ààyè, kí o sì ṣẹ̀dá ìwé àkọsílẹ̀ tàbí iṣẹ́-ọnà onínọ́ńbà tí a yà sọ́tọ̀. Ka lẹ́sẹẹsẹ àkókò tàbí Bíbélì, kí o sì kọ gbogbo ìṣẹlẹ̀ pẹ̀lú ìtàn àti fọ́ọ̀mù ìwé rẹ̀. Beere àwọn ìbéèrè ìdarí mẹ́ta ara rẹ: Báwo ni kókó-ọ̀rọ̀ yìí ṣe ń dàgbà? Ìṣòrò ènìyàn wo ni ó ń yanjú? Báwo ni ó ṣe ń tọ́ka sí Kristi? Àwọn iṣẹ́-ọnà ìtọpasẹ̀ kókó-ọ̀rọ̀ tí a lè gba kálẹ̀ lè ṣètò àwọn àkíyèsí rẹ, tí ń rán ọ létí láti ṣàkíyèsí àwọn ìyípadà àwọ̀, ìdàgbàsókè májẹ̀mú, àti àwọn ìsopọ̀ àwòṣe. Bí àkókò ti ń lọ, àṣà ìbáwí yìí ń yí kíkà lásán di ìmọ̀ ńlá. Ìwọ yóò bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàkíyèsí àwọn ìsẹ̀sẹ̀ Ẹ́kísódù tí ó wà nínú Ìṣípayá tàbí ìsinmi Sábáàtì nínú Hébérù, tí ó ń jìmú jíjinlẹ̀ rírí ìwé-àyọrí Ọlọ́run. Ọ̀nà ẹ̀kọ́ yìí ń ri dájú pé ìjọsìn ara ẹni dúró ṣinṣin nínú ìtumọ̀ tí ó tọ́ àti ìrònú ẹ̀kọ́ Ọlọ́run.
- Àwọn kókó-ọ̀rọ̀ Bibeli ń dàgbà lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan lójú ìtàn ìgbàlà, tí ń lọ láti ìlérí dé ìmúṣẹ.
- Oríṣi kíkọ kọ̀ọ̀kan ń sọ èrò-ọkàn ẹ̀kọ́ Ọlọ́run di míràn, tí ń béèrè ìtumọ̀ tí ń fiyèsí oríṣi kíkọ.
- Àwọn ìtakora tí ó hàn gbangga bí òdodo àti àánú ń darapọ̀ pérépéré nínú òkùnkùn ìjìyà.
- Àwọn iṣẹ́-ọnà ìtọpasẹ̀ kókó-ọ̀rọ̀ tí a ṣètò ń yí kíkà lásán di ìlò tí ń ṣiṣẹ́, àti ìkẹ́kọ̀ọ́ ńlá.
Báwo Ni Òye Àwọn Kókó-Ọ̀rọ̀ Bibeli Ṣe Ọ̀ Ń Parí Ìrìn-Àjò Ẹ̀mí Wa?
Ìkúnlẹ̀ ìmọ̀ àwọn kókó-ọ̀rọ̀ Bibeli ń fi hàn pé Ìwé Mímọ́ jẹ́ ìjìjàngbọ̀n ààyè láàrin ọ̀run àti ayé. Nígbà tí a ń tọpasẹ̀ àwọn kókó bí májẹ̀mú, ìgbèkùn, àti ìràpadà, a ń kópa nínú àṣà àtijọ́ lectio divina, tí a ń jẹ́ kí Ọ̀rọ̀ dá àwọn èrò-ọkàn àti ọkàn wa. Ọ̀nà Kátólíìkì sí Ìwé Mímọ́ ń bọ̀wọ̀ fún ìdàgbàsókè ìtàn àti ìṣọ̀kan ẹ̀mí, tí ń mọ̀ pé gbogbo ìwé ń tọ́ka sí Ọ̀rọ̀ tí a sọ di ẹ̀dá. Nípa lilo àwọn agbáà àkókò ojúrán, kíkà kókó-ọ̀rọ̀ tí ń fiyèsí oríṣi, àti àwọn ẹ̀kọ́ ìtọpasẹ̀ tí ó wúlò, àwọn onígbàgbọ́ lè kọjá àwọn ẹsẹ̀ tí a yà sọ́tọ̀ láti lóye ìtàn ńlá. Kí ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ́ jẹ́ ìtànṣán Ẹ̀mí Mímọ́, tí ń darí ọ láti ìfẹ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ dé ìpàdé jíjinlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run alààyè. Bí o ṣe ń rìn nínú agbáà àkókò Bibeli, jẹ́ kí àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tí ń tún wáyìí di ìdúróṣinṣin ìgbàgbọ́ rẹ, tí ń ṣèrántí rẹ pé ìtàn Ọlọ́run kò tíì parí nínú Ìjọ àti nínú ìgbésí ayé ara rẹ.
