Kí ni Àwọn Àkórí Bíbélì àti Kí nìdí tí Wọ́n Fi Ṣe Pàtàkì?
Àwọn àkórí Bíbélì jẹ́ àwọn àpẹẹrẹ ẹ̀kọ́ tí ń lọ lẹ́yìn tí wọ́n fi wé pọ̀ nínú Ìwé Mímọ́ tí wọ́n ń fi hàn ìtẹ̀lọ́rùn ìgbàlà Ọlọ́run tí ó wà ní ìṣọ̀kan láti Ìwé Gẹ́nẹ́sísì dé Ìfihàn. Àwọn àkórí wọ̀nyí—bíi májẹ̀mú, ìjọba, tẹmpili, àti ìràpadà—kò farahàn ní ìdádúró ṣoṣo ṣùgbọ́n wọ́n ń ṣe ìsopọ̀ mọ́ ara wọn láti di ìtàn kan ṣoṣo tí ó ní ìtumọ̀ tí ó dojú kọ Jésù Kristi. Lílóye àwọn àkórí wọ̀nyí yí ìkàwé Bíbélì padà láti ìkẹ́kọ̀ọ́ ẹsẹ-ẹsẹ tí ó fọ́n ká sí ìpàdé ọlọ́rọ̀ pẹ̀lú ìtàn Ọlọ́run tí ń túbọ̀ ń yọ̀. Gẹ́gẹ́ bí
Lúùkù 24:27, Jésù fúnra Rẹ̀ rìn ní ọ̀nà Emmaus ó sì ṣàlàyé bí gbogbo Ìwé Mímọ́ ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa Rẹ̀, tí ó ń fi hàn pé gbogbo àkórí Bíbélì ní ìkẹyìn ń tọ́ka sí Mèsíà. Ìtọ́sọ́nà yìí pèsè ọ̀nà tí ó péye fún títọpasẹ̀ àwọn àkórí, àwọn ìlò tí ó wúlò fún ìgbésí-ayé ojoojọmọ́, àti àwọn irinṣẹ́ láti mú ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì rẹ jinlẹ̀.
Báwo Ni Àwọn Àkórí Bíbélì Pàtàkì Ṣe ń Ṣe Ìsopọ̀ Mọ́ Ara Wọn Láti Gẹ́nẹ́sísì dé Ìfihàn?
Ìtàn Bíbélì túbọ̀ ń yọ̀ nípasẹ̀ àwọn ìgbésẹ̀ ńlá mẹ́rin: ìṣẹ̀dá, ìṣubú, ìràpadà, àti ìṣẹ̀dá tuntun. Nínú ìwọ̀n yìí, ó ju ogún àkórí pàtàkì lọ tí ń túbọ̀ ń dàgbà. Àkórí májẹ̀mú bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Nóà nínú Gẹ́nẹ́sísì 9, ó gbòòrò sí i nípasẹ̀ Ábúráhámù nínú Gẹ́nẹ́sísì 15, ó jẹ́ ìfọwọ́sí ní Sínáì nínú Ékísódù 19, ó tún di tuntun nípasẹ̀ Dáfídì nínú 2 Sámúẹ́lì 7, ó sì dé ìmúṣẹ rẹ̀ nínú májẹ̀mú tuntun tí a kédè nínú
Jeremáyà 31:31. Bákan náà, àkórí tẹmpili ń lọ láti Ọgbà Édẹ́nì gẹ́gẹ́ bí ibùgbé Ọlọ́run, sí àgọ́, sí tẹmpili Sólómónì, sí ara Jésù gẹ́gẹ́ bí tẹmpili tòótọ́ nínú Jòhánù 2:21, àti ní ìkẹyìn sí Jerúsálẹ́mù Tuntun níbi tí Ọlọ́run ti ń gbé pẹ̀lú àwọn ènìyàn Rẹ̀ títí láé nínú Ìfihàn 21:3. Àkórí ìjọba ń tọpasẹ̀ láti ìjọba ọba Ọlọ́run nínú ìṣẹ̀dá, nípasẹ̀ ìjọba ọba Ísírẹ́lì, sí ìkéde Kristi pé ìjọba Ọlọ́run ti súnmọ́ ní Márkù 1:15, tí ó ń parí nínú ìjọba ayérayé tí a ṣàpèjúwe nínú Ìfihàn 11:15. Àkórí kọ̀ọ̀kan ń kọ́ lórí àwọn tí ó ti kọjá, tí ó ń dá àwọn ipele ìtumọ̀ tí ń san ìkẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́.
Kí Ni Ọ̀nà Ìgbésẹ̀-Ẹ̀kọ́ Tí A ń Tọ́ Nípa Títọpasẹ̀ Àwọn Àkórí Bíbélì?
Ṣíṣàmúlò àkórí Bíbélì nílò ọ̀nà tí ó ní ìbáwí, tí a lè tún ṣe. Ní àkọ́kọ́, mọ ibi tí àkórí náà ti bẹ̀rẹ̀ nípa wíwá ibi tí a kọ́kọ́ mẹ́nu kàn án nínú Ìwé Mímọ́—èyí ni a pè ní òfin ìkọ́kọ́ mẹ́nu kàn. Lẹ́ẹ̀kejì, tọ̀ ọ́n lọ nínú ìdàgbàsókè rẹ̀ nípa Ìwé Mímọ́ àtijọ́ nípa ṣíṣàkíyèsí bí onkọ̀wé Bíbélì kọ̀ọ̀kan ṣe fẹ̀ sí i, yí i padà, tàbí lo àkórí náà nínú àwọn ipo tuntun. Lẹ́ẹ̀kẹta, wá ibi tí ó ga jùlọ nínú Kristi, ní bíbéèrè bí Jésù ṣe mú un ṣẹ, yí i padà, tàbí parí rẹ̀. Lẹ́ẹ̀kẹrin, tọ̀ ọ́n lọ nínú ìlò rẹ̀ nínú Ìjọ nípa ṣíṣàyẹ̀wò bí àwọn lẹ́tà Ìwé Mímọ́ tuntun ṣe lo àkórí náà sí ìgbésí-ayé Kristian. Níkẹyìn, retí ìparí rẹ̀ nínú Ìfihàn, níbi tí gbogbo àkórí ti rí ìpinnu ìkẹyìn rẹ̀. Fún àpẹẹrẹ, ṣíṣàmúlò àkórí ìgbèkùn: ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Adamu àti Éfà tí a lé jáde kúrò nínú Édẹ̀nì, ó dàgbà nípasẹ̀ ìgbèkùn Bábílónì ti Ísírẹ́lì, ó rí ìdáhùn rẹ̀ nínú Kristi ẹni tí ó bá àwọn tí a yà sọ́tọ̀ lájà, ó sì parí nínú Ìfihàn 21-22 níbi tí kò sí ègún tàbí ìyapa mọ́. Ọ̀nà márùn-ún yìí ṣiṣẹ́ fún àkórí èyíkéyìí tí o fẹ́ kẹ́kọ̀ọ́ fúnra rẹ.
Báwo Ni Àwọn Àkórí Bíbélì Ṣe Lo Sí Àwọn Ìpèníjà Ìgbésí-ayé Òde-òní?
Àwọn àkórí Bíbélì kì í ṣe àwọn èrò ẹ̀kọ́ tí kò ní ìbáṣepọ̀—wọ́n ń bá àwọn ìṣòro ènìyàn gidi lò. Àkórí Ẹ́kísódù àti ìdáǹlà ń bá ẹnikẹ́ni tí ó di ẹ̀rú mọ́ nípa àfẹ́sọ́nà, àwọn ìbáṣepọ̀ tí ń ni lára, tàbí ìgbèkùn ẹ̀mí lò, tí ó ń rán wa létí pé Ọlọ́run ni olùdáǹlà tí ó ń ṣí ọ̀nà níbi tí kò sí ọ̀nà. Àkórí ẹkún, ti a ri ninu Saamu ati Ẹkún Jeremiah, fun awọn onigbagbọ ni igbanilaaye lati ṣe ọfọ̀ ni otitọ niwaju Ọlọrun dipo ki wọn fi ìrọ̀rùn èké pa ìrora run. Kókó ti àlejò ati alejò ń koju awọn Kristian ode oni lati gba awọn asasala, awọn aṣikiri, ati awọn aladugbo ti a ti yà sọ́tọ̀, nitori awọn eniyan Ọlọrun funra wọn jẹ alejò ni Egipti. Kókó ti sábáàti ati isinmi ń koju aṣa ti rirẹ ati iṣẹ́ àṣejù, ń pe awọn onigbagbọ wá sinu ìlànà Ọlọrun ti iṣẹ́ ati ìmúra. Nigba ti a ba lóye awọn kókó ni ọna kikun, Ọrọ Ọlọrun di orisun alãye fun lilọ kiri ninu àníyàn, aiṣedede, ibatan, ati ète.
Kí ni Àṣìṣe Tí Ó Wọ́pọ̀ Nígbà Tí A Ń Kẹ́kọ̀ọ́ Àwọn Kókó Bibeli?
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣìṣe lè ba ìkẹ́kọ̀ọ́ kókó Bibeli jẹ́. Èyí tí ó wọ́pọ̀ jùlọ ni fífi ẹsẹ kan ṣe ẹ̀rí—yíya àwọn ẹsẹ kọ̀ọ̀kan sọ́tọ̀ láti fi ṣe ìtìlẹyìn fún èrò tí a ti gbé kalẹ̀ tẹ́lẹ̀ nígbà tí a kò gbọ́ àkópọ̀ ìtàn gbígbòòrò. Àṣìṣe kejì ni dídín àwọn kókó kù nípa títọ́jú gbogbo ìdarí ọ̀rọ̀ kan gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ kanna, nígbà tí ó jẹ́ pé kókó náà ń dàgbà tí ó sì ń jinlẹ̀ sí i ní gbogbo ìwé Bibeli. Ẹ̀kẹta, àwọn olùkàwé kan fo Májumọ̀ Láiláti pátápátá, wọ́n ń pàdánù àwọn gbòǹgbò tí àwọn kókó Májumọ̀ Titun ti ń dàgbà. Ẹ̀kẹrin, ọ̀pọ̀ kùnà láti mọ àwòrán àṣà—ọ̀nà tí àwọn ènìyàn, ìṣẹ̀lẹ̀, àti àwọn ilé-iṣẹ́ Májumọ̀ Láiláti ṣe fi hàn Kristi. Fún àpẹẹrẹ, Adamu jẹ́ àwòrán Kristi (Romu 5:14), ọ̀dọ́-àgùntàn Ìrékọjá ṣàpẹẹrẹ agbelebu, àti mání àti òjìdídì ní aginjù tọ́ka sí Jesu gẹ́gẹ́ bí àkàrà ìyè. Láti yẹra fún àwọn àṣìṣe wọ̀nyí, a níláti kàwé ní ìfaradà, kà gbogbo Bibeli, tí a bọ̀wọ̀ fún àkópọ̀ ìtàn àti ẹ̀dá-èdè ti ẹsẹ kọ̀ọ̀kan nígbà tí a ń wá ìtọ́sọ́nà Ẹ̀mí Mímọ́ sí òye tí ó dá lórí Kristi.
Báwo ni o ṣe lè mọ àwọn kókó pàtàkì nínú àwọn ìwé Bíbélì kọ̀ọ̀kan?
Ìwé Bíbélì kọ̀ọ̀kan ṣàfikún àwọn òwú aláyà tí ó yàtọ̀ sí ara wọn nínú àwòrán ńlá ti àwọn kókó pàtàkì. Láti mọ̀ wọ́n, bẹ̀rẹ̀ nípa bíbéèrè: Ìṣòó wo ni ìwé yìí ń kojú? Ìdáhùn náà sábà máa ń fi kókó pàtàkì rẹ̀ hàn. Fún àpẹẹrẹ, ìwé Jobu ń kojú ìṣòó ìjìyà aláìṣẹ̀, tí ó sì mú kí ẹ̀kọ́ nípa òdodo Ọlọ́run nínú ìjìyà jẹ́ kókó pàtàkì rẹ̀. Rúùtù ń sọ̀rọ̀ nípa ìdúróṣinṣin àti ìràpadà nípasẹ̀ èrò ọmọnìyàn tí ó jẹ́ olùràpadà. Jónà ń ṣàwárí àánú Ọlọ́run tí ó gbòòrò kọjá Ísírẹ́lì sí gbogbo orílẹ̀-èdè. Nígbà náà, wá àwọn ọ̀rọ̀, àwòrán, àti ìtòlẹ́sẹẹsẹ tí a tún ń sọ. Nínú Ìhìnrere Johannu, gbólóhùn tí a tún ń sọ "Èmi ni" ń fi kókó pàtàkì ìdánimọ̀ Ọlọ́run hàn. Nínú Róòmù, ọ̀rọ̀ "òdodo" fara hàn ju ọgọ́ta ìgbà, tí ó fi kókó pàtàkì ìdáláre nípa ìgbàgbọ́ múlẹ̀. Ní ìkẹyìn, ronú nípa ipò ìwé náà nínú ọ̀rọ̀ Ọlọ́run—bí ó ṣe ń sopọ̀ mọ́ ohun tí ó ṣáájú àti tí ó tẹ̀lé e. Ìmọ̀ yìí nípa ìtòlẹ́sẹẹsẹ ń fi hàn bí àwọn ìwé kọ̀ọ̀kan ṣe ń sin ìhìn ọ̀rọ̀ ìṣọ̀kan ti Ìwé Mímọ́.
- Àwọn kókó pàtàkì Bíbélì ń fi ètò ìràpadà ẹyọkan Ọlọ́run hàn tí ó ń ṣí sílẹ̀ láti Jẹ́nẹ́sísì dé Ìfihàn, gbogbo rẹ̀ ń dojúkọ Jésù Kristi.
- Lo ọ̀nà ìtọ́kasí onígbèsè márùn-ún—ìpilẹ̀ṣẹ̀, ìdàgbàsókè, ipari nínú Kristi, ìlò nínú ìjọ, àti ìparí—láti kẹ́kọ̀ọ́ kókó èyíkéyìí fúnra rẹ.
- Yẹra fún lílo ẹsẹ Bíbélì láìka ọ̀rọ̀ rẹ̀ sí, àti àìka Májẹ̀mú Láéláé; dípò bẹ́ẹ̀, ka Ìwé Mímọ́ gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìṣọ̀kan tí ń fi ara rẹ̀ hàn díẹ̀díẹ̀.
- Lo àwọn kókó pàtàkì bíi ìjáde, ẹkún, ọjọ́ ìsinmi, àti àlejò sí àwọn ìpèníjà ìgbàlódé bíi afẹ́sọ́dè, ìbànújẹ́, àárẹ̀, àti ìṣíkiri.
Ìparí: Gbígbé Nínú Ìtàn Ìṣọ̀kan ti Ìwé Mímọ́
Kíkẹ́kọ̀ọ́ àwọn kókó pàtàkì Bíbélì kì í ṣe iṣẹ́ ẹ̀kọ́ nìkan—ó jẹ́ iṣẹ́ ìjọsìn tí ń fà wá sínú ọkàn Ọlọ́run. Nígbà tí a bá rí bí májẹ̀mú, ìjọba, tẹmpili, ìjáde, àti gbogbo kókó pàtàkì mìíràn ṣe ń pàdé nínú Kristi, ìgbàgbọ́ wa ń lágbára, ìrètí wa ń dúró ṣinṣin, àti iṣẹ́ ìránṣẹ́ wa ń yé wa. Àpọ́sítélì Pọ́ọ̀lù ń rán wa létí nínú
2 Timotiu 3:16-17pé gbogbo Ìwé Mímọ́ ni Ọlọ́run mí sí, ó sì wúlò fún ẹ̀kọ́, fún ìbáwí, fún ìtúnṣe, àti fún ìdáni lẹ́kọ̀ọ́ nínú òdodo. Kí ìtọ́sọ́nà yìí ran ọ lọ́wọ́ láti ka Bíbélì kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tí kò ní ìsopọ̀, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ìtàn ọ̀wọ̀n kan ti Ọlọ́run olóòótọ́ tí ń rà àgbáyé tí ó bàjẹ́ padà—tí ó sì ń pè ọ́ láti kópa nínú ìtàn yẹn lónìí.
