Àwọn ìwé àlàyé Tẹ́lú Ọ́fíìsì kì í ṣe “ìtàn àtúnṣe ìjọba” nikan, ṣùgbọ́n ní àkọ́kọ́ jẹ́ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run fún Ísíraẹli nípa ìfarapa ìbáṣepọ̀, ìdájọ́ àwùjọ, ìmúlẹ̀ ìbọ̀wọ̀, àti ìrètí ìmúpadà. A máa pin ìwé àlàyé mẹ́rin tó pọ̀ (I-sai-a, Giẹ́rémíà, Aikíẹn, Dáníẹ́l — diẹ ninu awọn akojọ n gbe Dáníẹ́l sí ìwé míì nitori irú) àti mẹ́tàlá àlàyé kékeré láti Ọ́sẹ́ sí Malakí; ọ̀rọ̀ “kékeré” sọ ipin ìwé, kì í ṣe pé a dín àṣẹ rẹ̀ kù. Britannica — ìwé àlàyé àti àwọn àkọọlẹ̀ pàtó lórí Wikipedia yóò ràn é lọwọ láti mọ́ àkóónú Assyria, Babylon, Pẹ́rsia; Bible Gateway yẹ kí o ṣí ní gbogbo ẹ̀ka dipo àwọn ẹsẹ̀ díẹ̀.
Àlàyé tó pọ̀: ìbáṣepọ̀, ìkópa, àti ìmọ́lẹ̀ àwọn orílẹ̀-èdè
I-sai-a (tí a máa pin sí àwọn ipele ìwé) ní ìkìlọ̀ fún ìjọba, pẹ̀lú àfihàn ìránṣẹ́ Yahvé tó ń jìyà àti ìmọ́lẹ̀ fún gbogbo ènìyàn — ipele ìtumọ̀ tí Ìwé Mímọ́ gba ní inú Kristi. Giẹ́rémíà dojú kọ́ ìparun tó ń bọ̀ sí Giẹ́rúsálẹ́m pẹ̀lú ìbànújẹ́ tó jinlẹ̀ (ọ̀pọ̀ ènìyàn pè é ní “àlàyé tó ń sunkún”). Aikíẹn wo tẹmpili tó parun ṣùgbọ́n tún rí egungun tó ní ẹ̀mí — àfihàn ìmúpadà. Dáníẹ́l mú àwọ̀ ìkìlọ̀ àfihàn àti ìtàn ìkú àkúnya nínú ìjọba; ó dájú pé ó jẹ́ ìwé ìmúra fún àjọṣepọ̀ àkókò ìkópa ju “ìwé àkóónú” lọ.
“Ẹ jẹ́ kí ọ̀nà Rẹ̀ di tó.”
— Mátíù 3:3 tọ́ka sí I-sai-a 40:3 (Ìwé Mímọ́ tọ́ka sí àlàyé — tọ́ka sí)Mẹ́tàlá àlàyé kékeré: láti Ọ́sẹ́ sí Malakí
Àwọn ìwé kékeré yìí máa rántí àwọn akọlé: ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àgọ́ gẹ́gẹ́ bí ìtan ìbáṣepọ̀ (Ọ́sẹ́), ìkìlọ̀ sí ìtẹ́wọ́gbà (Jọ́ẹ́l), ìdájọ́ fún àwọn aláìní (A-mót), ọjọ́ Olúwa (Ọ́bádíà, Jọ́ẹ́l…), àti ní ipari Malakí ṣí ilẹ̀kun fún ìrètí ẹlẹ́ṣẹ́ ìbáṣepọ̀ — àkóónú ẹ̀mí ṣáájú kí Ìwé Mímọ́ bẹ̀rẹ̀. Ó dájú pé kọọkan ìwé nínú àwọn wákàtí méjì (wọn kékè) dára ju kọọkan ẹsẹ̀ “ìtàn” lórí àgbáyé lọ.
Ìtàn tó ní ojúṣe: yago fún ìlò “ìmúlẹ̀”
Ọ̀pọ̀ ènìyàn ge ẹsẹ̀ àlàyé kí wọn fi lé e lórí ìròyìn; èyí jẹ́ ọ̀nà tí a fi kò bọwọ́ fún àkóónú. Ẹ jọ̀wọ́ béèrè: àlàyé yìí sọ fún ta ní ọrundun wo, nípa ìkànsí ìbáṣepọ̀ wo, àti ìrètí wo ni a ṣí. Ijọ Katoliki fi àwọn ìwé yìí sínú Ìjọsìn àti nínú ìmọ́lẹ̀ Kristi — kì í ṣe pé a yọ́kúrò ní ìtumọ̀ itan àtijọ́ ṣùgbọ́n kì í ṣe pé a dákẹ́ ní ìtàn àtijọ́ nikan.
Àkótán
- Àlàyé = Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run nínú àkóónú ìbáṣepọ̀ Ísíraẹli; ìdájọ́ àti ìbọ̀wọ̀ ní ìbáṣepọ̀.
- Tó pọ̀/kékeré = ipinnu ìwé; Dáníẹ́l máa n jẹ́ apá pẹ̀lú ìkìlọ̀.
- Ó dájú pé a fi ẹ̀ka; mọ́ Assyria–Babylon–Pẹ́rsia yóò ràn é lọwọ láti mọ́ ìkìlọ̀ àti ìrètí.
- Yago fún “ìtàn Facebook”; fi àkóónú Ìjọsìn àti ìtúpalẹ̀ àtẹ́yẹ̀.
