Àpèèrè Ẹni Samaria Rere, tí a kọ sí ní Lúùkà 10:25-37, jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìtàn tó ní ipa púpọ̀ jù lọ, kì í ṣe nìkan nínú Bíbélì, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nínú ìtàn ìlànà ènìyàn. Òrò "Good Samaritan" ti di àmì àpapọ̀ fún ìfẹ́ inú rere, tí a fi orúkọ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé ìwòsàn, àjọ ìbánilórúkọ àti òfin tó dáàbò bo àwọn tó ń ran àwọn ẹlòmíràn lọ́wọ́ ní ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè.
Bối cảnh: Câu hỏi thử thách
Ìpìlẹ̀: Ìbéèrè ìdánwò Àpèèrè náà ni a sọ láti dáhùn fún olùkọ́ òfin kan tó fẹ́ dán Jésù wò. Ó béèrè pé: "Kí ni mo gbọdọ̀ ṣe láti ní ìyè àìnípẹ̀kun?" Nígbà tí Jésù béèrè padà nípa òfin, olùkọ́ òfin náà dáhùn dáadáa: "Máa fẹ́ Ọlọ́run, Ọlọ́run rẹ... àti máa fẹ́ aládùúgbò rẹ bí ara rẹ." Ṣùgbọ́n láti fẹ́ dá ara rẹ lóhùn, ó tún béèrè pé: "Ṣùgbọ́n ta ni aládùúgbò mi?"
Ìbéèrè yìí ń ṣàpẹẹrẹ àríyànjiyàn tó gbóná nínú Jùdáìsìmù ní ọ̀rúndún kìíní. Ọ̀pọ̀ àwọn olórí ẹ̀sìn dín "aládùúgbò" sí àwọn ará Jùdáì, tí wọ́n yọ àwọn aláìnígbàgbọ́ àti pàápàá àwọn ará Samaria kúrò.
Câu chuyện theo Kinh Thánh
Ẹni kan ń lọ láti Jerusalẹmu sí ìlú Jeriko, wọ́n ṣubú sí ọwọ́ àwọn ajinigbé, wọ́n gbé e, wọ́n lu u débi pé ó fẹrẹ̀ kú, lẹ́yìn náà, wọ́n fi sílẹ̀ níbẹ̀.
— Lúùkà 10:30Thầy tế lễ và người Lê-vi: Sự thờ ơ có lý do
Àwọn ẹni méjì àkọ́kọ́ tó kọjá — olùkọ́ òfin kan àti ẹni Lẹ́fì kan — jẹ́ àwọn tó ní ipò gíga nípa ẹ̀sìn nínú àwùjọ Jùdáì. Gbogbo họ rí olùjìyà náà ṣùgbọ́n "wọ́n kọjá sí ẹ̀bá ọ̀nà kejì." Ìṣe yìí kì í ṣe àìnífẹ̀ẹ́ lasán; nínú àṣà àṣà ìgbà yẹn, fífi ọwọ́ kan ẹni tó ti kú tàbí tó fẹrẹ̀ kú yóò mú kí wọ́n di aláìmọ́ nípa ìṣe ìbò, tí wọ́n kò lè ṣe iṣẹ́ wọn ní tẹmpili.
✦ Àkọsílẹ̀ ìbílẹ̀
Ọ̀nà láti Jerusalẹmu sí Jeriko jẹ́ tó 27 km, pẹ̀lú ìyàtọ̀ gíga tó tó 1,000 mètà. Ọ̀nà náà yí ká nípasẹ̀ aginjù, tí ó gbajúmọ̀ fún ewu ajinigbé. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìtàn Josephus àti onímọ̀ ìbílẹ̀ Strabo kọkọ́kọ́ nípa àìléwu tó pọ̀ sí i ní ojú pópó yìí ní ọ̀rúndún kìíní.
Người Sa-ma-ri: Nhân vật bất ngờ
Ìyànjú láti fi Ẹni Samaria ṣe akíkanjú ìtàn náà jẹ́ ohun tó yà àwọn olùgbọ́ sílẹ̀ jùlọ nígbà yẹn. Àwọn ará Jùdáì àti ará Samaria ní ìjàkùlẹ̀ tó ti pẹ́ ní ọ̀rúndún. Wọ́n kà ara wọn sí aláìnígbàgbọ́ àti yà ara wọn sílẹ̀.
Ṣùgbọ́n ẹni Samaria kan tó ń lọ ní ojú pópó, ó dé ibi tí ẹni náà wà, ó rí i, ó sì ní inú rere, ó sún mọ́ra, ó fi òróró àti wáìnì yọ̀ ọ̀fọ̀ rẹ̀, ó sì fi aṣọ dì í; lẹ́yìn náà, ó fi sí ẹṣin rẹ̀, ó mú un lọ sí ilé ìtura, ó sì tọjú rẹ̀. Ní ọjọ́ kejì, ó mú owó méjì fún olùtọjú ilé ìtura, ó sì sọ pé: Tọjú ẹni yìí, bí ó bá sì jẹ́ owó tó ju bẹ́ẹ̀ lọ, nígbà tí mo bá padà, èmi yóò san án.
— Lúùkà 10:33-35✦ Ìtúpalẹ̀ owó
Owó méjì náà jẹ́ owó ọjọ́ méjì fún ẹni tó ń ṣiṣẹ́ lóòjọ́. Ẹni Samaria kì í ṣe pé ó ran lọ́wọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ṣe ìlérí láti san gbogbo owó tó bá jẹ́. Ìṣe yìí fi hàn ìgbàgbọ́ gidi: àkókò (dúró ní ìrìnàjò), owó (san owó), ìfẹ́ (ní inú rere), àti ewu ẹni (le ṣe é kà sí ẹni tó ṣe ìjàmbá).
Câu hỏi đảo ngược của Chúa Giê-su
Ìbéèrè tí Jésù yí padà Dípò láti dáhùn "ta ni aládùúgbò mi?", Jésù yí ìbéèrè náà padà patapata:
Nínú àwọn mẹ́ta yìí, ta ni o rò pé jẹ́ aládùúgbò fún ẹni tí wọ́n gbé?
— Lúùkà 10:36Ìbéèrè àkọ́kọ́ ń wá láti dínkù: "Ta ni ó yẹ kí n ran lọ́wọ́?" Ìbéèrè Jésù ń gbòòrò: "Ṣé o ń di aládùúgbò fún àwọn tó nílò ìrànlọ́wọ́?" Ìyàtọ̀ yìí jẹ́ ìyípadà — ó yí ìfẹ́ láti èrò òfin sí ìgbésí ayé tó ń ṣiṣẹ́.
Àwọn ẹ̀kọ́ mẹ́ta pàtàkì:
- Ìfẹ́ kọjá gbogbo ààbò: Ìfẹ́ inú rere kò ní ààbò nípa ẹ̀yà, ẹ̀sìn, tàbí orílẹ̀-èdè. Ẹni Samaria ran lọ́wọ́ bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé olùjìyà náà lè jẹ́ ará Jùdáì — ọ̀tá àtijọ́.
- Ìgbàgbọ́ gbọ́dọ̀ lọ pẹ̀lú ìṣe: Olùkọ́ òfin àti ẹni Lẹ́fì ní ìmọ̀ ẹ̀sìn tó jinlẹ̀ ṣùgbọ́n wọ́n kùnà nínú ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ: ìfẹ́ nípa ìṣe pàtàkì.
- Ìbéèrè tó tọ́ kì í ṣe "ta ni aládùúgbò mi?" ṣùgbọ́n "ṣé mo ń ṣe aládùúgbò?": Jésù parí pẹ̀lú àṣẹ tó rọrùn ṣùgbọ́n tó nira: "Máa lọ, ṣe bí bẹ́ẹ̀."
Àpèèrè Ẹni Samaria Rere ń bá a lọ láti dán gbogbo ìran wò. Nínú ayé tó kún fún ìpín, níbi tí ènìyàn rọrùn láti "kọjá sí ẹ̀bá ọ̀nà kejì" níwájú ìbànújẹ́ àwọn ẹlòmíràn, ẹ̀kọ́ Jésù ń gbóhùn pẹ̀lú agbára tí kò dín kù: ìfẹ́ gidi ń béèrè ìṣe, ìgbàgbọ́, àti ìfẹ́ láti fọ gbogbo ààbò láti dé ọdọ ẹni tó nílò.
