Trên chặng đường cuối cùng tiến lên Giêrusalem để hoàn tất hy tế Vượt Qua, Chúa Giêsu đi ngang qua thành phố ốc đảo cổ kính Giêricô, một trung tâm thương mại sầm uất gần sông Giođan (Lc 19,1–10). Tại đó có ông Giakêu, một người 'đứng đầu những người thu thuế' (architelones) giàu có nhờ quản lý trạm thuế dưới ách thống trị Rôma và bị đồng bào Do Thái tẩy chay như một tội nhân công khai phản bội giao ước. Thế nhưng ẩn sau sự giàu sang trần thế, ông Giakêu lại mang một nỗi khát khao thiêng liêng muốn 'xem cho biết Chúa Giêsu là ai' (Lc 19,3). Trong thần học Công giáo, cuộc hoán cải của ông Giakêu là đỉnh cao về lòng thương xót trong Tin Mừng Luca, minh họa cách ân sủng đi bước trước của Thiên Chúa tìm kiếm người tội lỗi và biến lòng ăn năn nội tâm thành hành động bác ái cùng công bằng đền bù cụ thể (Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, GLHTCG 545, 1459, 2412).
Cây Sung Khiêm Nhường Và Ánh Nhìn Thương Xót Của Đấng Cứu Độ
Vì người thấp bé và bị đám đông ngăn cản, ông Giakêu đã chạy tới phía trước như một trẻ nhỏ và trèo lên một cây sung ven đường. Như Thánh Augustinô nhận định trong các bài giảng Tân Ước, ông Giakêu đã vượt thắng nỗi sợ dư luận và tính kiêu hãnh thế gian bằng cách trèo lên cây khiêm nhường—hình ảnh ngôn sứ báo trước cây gỗ Thập Giá. Tuy nhiên, trước khi ông Giakêu kịp nhìn thấy Chúa, chính ông đã được Thiên Chúa nhìn thấy trước: khi vừa tới chỗ ấy, Chúa Giêsu liền 'nhìn lên' (anablepsas) và gọi đích danh tên tiếng Híp-ri của ông là Zakkai—nghĩa là 'trong sạch' hay 'công chính'—mời gọi ông sống đúng với căn tính tốt lành nguyên thủy.
Lời Chúa Giêsu: 'Này ông Giakêu, xuống mau đi, vì hôm nay tôi phải ở lại nhà ông!' (Lc 19,5) sử dụng động từ thần học dei ('phải'), từ ngữ Thánh Luca luôn dùng để chỉ ý định cứu độ của Chúa Cha. Hòa nhịp cùng lời Thánh Vịnh đáp ca (Thánh Vịnh 145,8–9) ca ngợi Chúa từ bi và hay thương xót, Đức Kitô mặc khải rằng lòng thương xót của Thiên Chúa luôn đi bước trước nỗ lực của con người. Được Chúa Thánh Thần thúc đẩy—chính Đấng từng rợp bóng trên Đức Mẹ Maria để Đấng Cứu Thế ngự đến giữa nhân loại—ông Giakêu vội vàng tụt xuống và hân hoan đón rước Người vào nhà.
"Ông liền chạy tới phía trước, leo lên một cây sung để xem Đức Giêsu, vì Người sắp đi qua đó. Khi Đức Giêsu tới chỗ ấy, thì Người nhìn lên và nói với ông: 'Này ông Giakêu, xuống mau đi, vì hôm nay tôi phải ở lại nhà ông!' Ông vội vàng tụt xuống, và mừng rỡ đón rước Người."
— Luca 19,4–6 (Bản dịch Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ)
Bác Ái Với Người Nghèo, Đền Bù Gấp Tư Và Ơn Cứu Độ Vào Nhà
Trong khi đám đông tự cho mình là công chính xầm xì vì Chúa Giêsu vào trọ nhà người tội lỗi, sự hiện diện đầy yêu thương của Người đã khơi dậy cuộc hoán cải triệt để nơi gia chủ. Đứng trước mặt Chúa, ông Giakêu long trọng cam kết trao phân nửa tài sản cho người nghèo và đền bù gấp tư cho bất cứ ai ông đã chiếm đoạt (Lc 19,8). Trong khi sách Lêvi 6,5 và Dân Số 5,7 chỉ đòi hỏi người tự nguyện thú nhận gian lận phải hoàn trả vốn cộng thêm một phần năm (20%), ông Giakêu đã tự nguyện áp dụng mức đền bù gấp tư nghiêm ngặt nhất trong sách Xuất Hành 22,1 dành cho kẻ trộm bị bắt quả tang (x. 2 Samuen 12,6).
"Ông Giakêu đứng đó thưa với Chúa rằng: 'Thưa Ngài, đây phân nửa tài sản của tôi, tôi cho người nghèo; và nếu tôi đã chiếm đoạt của ai cái gì, tôi xin đền gấp tư.' Đức Giêsu mới nói về ông ta rằng: 'Hôm nay, ơn cứu độ đã đến cho nhà này, bởi người này cũng là con cháu tổ phụ Ápraham. Vì Con Người đến để tìm và cứu những gì đã mất.'"
— Luca 19,8–10 (Bản dịch Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ)
Như Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo giảng dạy về Bí tích Hòa Giải và Điều Răn Thứ Bảy (GLHTCG 1459, 2412), ơn tha thứ tội lỗi luôn đòi hỏi hối nhân phải sửa chữa những bất công đã gây ra qua việc hoàn trả của gian và đền bù thiệt hại. Khi dứt khoát từ bỏ ngẫu tượng tiền bạc, ông Giakêu được phục hồi phẩm giá đích thực là con cháu tổ phụ Ápraham, và mái nhà ông trở thành đền thờ đón nhận ơn cứu độ.
Những Điểm Cốt Lõi
- Ân Sủng Đi Bước Trước: Khát vọng muốn nhìn thấy Chúa Giêsu của ông Giakêu thực chất là lời đáp trả trước cái nhìn tìm kiếm của vị Mục Tử Nhân Lành (GLHTCG 545).
- Khiêm Nhường Thắng Vượt Tự Ái: Hành động trèo lên cây sung biểu trưng cho việc gạt bỏ sĩ diện trần thế để vươn lên gặp gỡ Đấng Cứu Thế.
- Chữ 'Hôm Nay' Của Thiên Chúa (Semeron): Lời tuyên bố 'Hôm nay tôi phải ở lại nhà ông' nhấn mạnh thời khắc ân sủng cấp bách mời gọi con người hoán cải ngay lập tức.
- Sám Hối Đi Đôi Với Đền Bù: Việc chia nửa gia sản cho người nghèo và đền gấp tư minh chứng giáo huấn luân lý Công giáo về bác ái và công bằng giao hoán (GLHTCG 1459, 2412).
- Sứ Mạng Cứu Độ Phổ Quát: Luca 19,10 tóm kết toàn bộ sứ vụ của Đức Kitô: 'Con Người đến để tìm và cứu những gì đã mất.'

Mở Cửa Tâm Hồn Đón Chúa Giêsu Ngự Vào Nhà
Cuộc gặp gỡ tại Giêricô nhắn nhủ gì cho đời sống Kitô hữu hôm nay? Giống như ông Giakêu, nhiều khi chúng ta bị 'đám đông' của những bận tâm vật chất và sự thấp bé thiêng liêng che khuất tầm nhìn về Thiên Chúa. Thế nhưng mỗi khi chúng ta biết vượt lên trên những ràng buộc ích kỷ qua cầu nguyện và mở cửa tâm hồn trong Bí tích Hòa Giải cùng Thánh Thể, Chúa Giêsu luôn ngự vào nhà chúng ta với trọn niềm yêu thương. Dưới tác động của Chúa Thánh Thần và lời chuyển cầu của Đức Mẹ là Mẹ Từ Bi, cuộc gặp gỡ sống động với Chúa Giêsu sẽ luôn trổ sinh hoa trái quảng đại với người nghèo và công bằng với tha nhân.
