W trzecim rozdziale Czwartej Ewangelii (J 3,1–21) św. Jan opisuje głęboką nocną rozmowę w Jerozolimie między Jezusem a Nikodemem, dostojnikiem żydowskim z stronnictwa faryzeuszów (członkiem Sanhedrynu). Nikodem przychodzi do Jezusa „nocą” — szczegół ten niesie w teologii Janowej głęboką symbolikę, oznaczając zarówno ludzką ostrożność, jak i duchowy półmrok duszy wychodzącej z cienia Starego Prawa ku prawdziwej Światłości świata (J 1,9). Chociaż Nikodem uznaje w Jezusie nauczyciela posłanego przez Boga ze względu na Jego cudowne znaki, otrzymuje objawienie przewyższające wszelką mądrość rabinów: wejście do Królestwa Bożego wymaga nadprzyrodzonych powtórnych narodzin poprzez Chrzest oraz ukrzyżowaną miłość Jednorodzonego Syna Ojca (Katechizm Kościoła Katolickiego, KKK 458, 1215, 1257).
Narodzić się z Wysoka z Wody i Ducha: Misterium Odrodzenia Chrzcielnego
Jezus rozpoczyna rozmowę uroczystym podwójnym „Amen”: „Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci, jeśli się ktoś nie narodzi powtórnie / z wysoka, nie może ujrzeć królestwa Bożego” (J 3,3). Św. Jan używa greckiego przysłówka anothen, który oznacza jednocześnie „powtórnie” (na nowo) oraz „z wysoka” (z nieba). Zatrzymując się na sensie dosłownym, Nikodem pyta, jak człowiek stary może powtórnie wejść do łona matki. Jezus wyjaśnia wówczas, że to duchowe odrodzenie dokonuje się „z wody i z Ducha” (J 3,5) — co stanowi fundamentalne nowotestamentalne objawienie o Sakramencie Chrztu (KKK 1215, 1257).
Tak jak Duch Boży unosił się nad prawodami w Rdz 1,2 i osłonił swym cieniem Dziewicę Maryję podczas Zwiastowania, aby poczęła Słowo Wcielone, tak Duch Święty zstępuje na wody chrzcielne, by uczynić wierzących przybranymi dziećmi Bożymi. W przeciwieństwie do narodzin cielesnych, które przekazują zranioną naturę ludzką, narodziny z Ducha udzielają życia Bożego. Jak wiatr (pneuma, oznaczające zarówno „wiatr”, jak i „Ducha”) wieje tam, gdzie chce, tak Duch Święty przemienia serca od wewnątrz, wzywając wiernych do śpiewania pieśni nowej jak w Psalmach liturgicznych.
„Jezus odpowiedział: »Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci, jeśli się ktoś nie narodzi z wody i z Ducha, nie może wejść do królestwa Bożego. To, co się z ciała narodziło, jest ciałem, a to, co się z Ducha narodziło, jest duchem«.”
— J 3,5–6 (Zweryfikowany przekład liturgiczny z oryginału greckiego)
Wąż Miedziany Wywyższony na Pustyni i Odwieczna Miłość Ojca
Gdy Nikodem pyta, jak takie niebiańskie odrodzenie może się dokonać, Jezus wskazuje na Misterium Paschalne poprzez wymowny starotestamentalny typ z Księgi Liczb (Lb 21,4–9). Podczas wędrówki Wyjścia przez pustynię, gdy Izraelici umierali od ukąszeń jadowitych węży, Bóg polecił Mojżeszowi sporządzić węża miedzianego i umieścić go na wysokim palu, aby każdy ukąszony, który spojrzy na niego z wiarą, pozostał przy życiu. W teologii św. Jana czasownik „zostać wywyższonym” (hypsoo) oznacza zarówno fizyczne podniesienie Chrystusa na drzewie Krzyża, jak i Jego chwalebne wywyższenie po prawicy Ojca.
„A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego, aby każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne. Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.”
— J 3,14–16 (Zweryfikowany przekład liturgiczny z oryginału greckiego)
Z tego właśnie Krzyża, pod którym wiernie stała Maryja, Matka Jezusa, wypłynęły krew i woda symbolizujące Eucharystię i Chrzest. Jak podkreślają papież Franciszek i Katechizm (KKK 458), J 3,16 odsłania najwyższy motyw Wcielenia i Męki: Bóg nie posłał swego Syna, aby potępić zraniony świat, lecz aby uzdrowić i zbawić ludzkość poprzez ofiarną miłość Ukrzyżowanego.
Kluczowe Przesłania
- Podwójne Znaczenie Anothen: „Narodzić się z wysoka” (J 3,3) uczy, że zbawienie nie jest ludzkim samodoskonaleniem, lecz darmowym niebiańskim odrodzeniem dokonywanym przez Boga.
- Sakramentalna Konieczność Chrztu: Słowa „narodzić się z wody i z Ducha” (J 3,5) stanowią fundament stałego nauczania Kościoła o Chrzcie jako sakramencie nowego narodzenia (KKK 1215, 1257).
- Typologia Węża Miedzianego: Jak spojrzenie na miedzianego węża Mojżesza uzdrawiało Izraelitów na pustyni (Lb 21,9), tak spojrzenie z wiarą na Chrystusa wywyższonego na Krzyżu daje życie wieczne.
- Serce Ewangelii (J 3,16): Dar Jednorodzonego Syna objawia odkupieńcze miłosierdzie Ojca, który pragnie zbawienia, a nie potępienia świata (KKK 458).
- Z Nocy ku Światłu: Droga wiary Nikodema dojrzewa od nocnej wizyty aż do odważnego publicznego świadectwa na Kalwarii, gdzie namaszcza ciało Jezusa mirrą i aloesem (J 19,39).

Wyjść z Cienia ku Światłu Prawdy
Co rozmowa Nikodema z Jezusem mówi dzisiejszym wierzącym? Wielu chrześcijan rozpoczyna swoją duchową drogę jak Nikodem — pociągniętych znakami Chrystusa, lecz wahających się porzucić swoje społeczne bezpieczeństwo lub intelektualną samowystarczalność. Jednak ziarno łaski zasiane tamtej nocy wydało owoc, gdy Nikodem stanął w obronie Jezusa przed Sanhedrynem (J 7,50–51) i ostatecznie wyszedł na światło na Golgocie, aby uczcić ciało ukrzyżowanego Króla (J 19,39–42). Żyjąc łaską chrztu i wpatrując się w Krzyż, również my jesteśmy wezwani, by „czynić prawdę i przychodzić do światła” (J 3,21).
