Holy Verses
Yesu na Zakayo huko Yeriko: Mkuyu wa Toba, Kurudisha Mara Nne, na Wokovu Unaoingia Nyumbani
Watu wa Biblia824 maneno

Yesu na Zakayo huko Yeriko: Mkuyu wa Toba, Kurudisha Mara Nne, na Wokovu Unaoingia Nyumbani

Chunguza teolojia ya Kikatoliki kuhusu Yesu na Zakayo huko Yeriko (Luka 19:1–10): mti wa mkuyu, kurudisha mara nne, na wokovu kuingia nyumbani.

Wasiliana

Katika safari yake ya mwisho ya kupanda kwenda Yerusalemu ili kukamilisha sadaka yake ya Pasaka, Yesu anaingia katika mji wa kale wa chemchemi wa Yeriko, kituo chenye shughuli nyingi za biashara karibu na Mto Yordani (Luka 19:1–10). Huko anaishi Zakayo, “mkubwa wa watoza ushuru” (architelones) na mtu tajiri aliyepata mali kwa kusimamia ukusanyaji wa forodha chini ya utawala wa Kirumi, na kwa sababu hiyo alitengwa na Wayahudi wenzake kama mwenye dhambi wa hadharani na msaliti wa agano. Hata hivyo, chini ya utajiri wake wa kidunia, Zakayo ana njaa ya kiroho isiyotulia: “alikuwa akitafuta kumwona Yesu ni mtu wa namna gani” (Luka 19:3). Katika teolojia ya Kikatoliki, wongofu wa Zakayo ndio kilele cha masimulizi ya huruma ya Mungu katika Injili ya Luka, ukionyesha jinsi neema inayotangulia ya Kristo inavyomtafuta mdhambi aliyepotea na kubadilisha majuto ya ndani kuwa matendo halisi ya upendo na haki inayorekebisha (Katekisimu ya Kanisa Katoliki, KKK 545, 1459, 2412).

Mti wa Mkuyu na Jicho la Huruma la Mwokozi

Kwa kuwa Zakayo ni mfupi wa kimo na umati wenye chuki unamzuia asimwone, anakimbia mbele kama mtoto mdogo na kupanda mti wa mkuyu (sikomori) wenye matawi mapana kando ya njia. Kama anavyobainisha Mtakatifu Augustino katika mahubiri yake juu ya Agano Jipya, Zakayo alishinda heshima ya kibinadamu na kiburi cha ulimwengu kwa kupanda mti wa unyenyekevu — ishara ya kinabii ya mti wa Msalaba. Lakini kabla Zakayo hajamwona Bwana, yeye mwenyewe alikuwa amekwisha kuonwa na Mungu: Yesu anapofika mahali pale, “alitazama juu” (anablepsas) na kumwita kwa jina lake la Kiebrania, Zakkai — linalomaanisha “safi” au “mwenye haki” — akimwita awe vile jina lake linavyomaanisha.

Maneno ya Yesu: “Zakayo, shuka upesi, kwa kuwa leo imenipasa kushinda nyumbani mwako” (Luka 19:5), yana kitenzi cha kiteolojia dei (“imenipasa / ni lazima”), ambacho Mtakatifu Luka anakitumia mara kwa mara kuonyesha mpango wa wokovu wa Baba. Sambamba na Zaburi za sifa (Zaburi 145:8–9) zinazotangazwa katika liturujia ya Dominika, Kristo anafunua kwamba huruma ya Mungu inatangulia daima juhudi za binadamu. Akiongozwa na Roho Mtakatifu — Roho yuleyule aliyemfunika Bikira Maria ili Mwokozi akae kati yetu — Zakayo anashuka upesi na kumpokea Bwana nyumbani mwake kwa furaha tele.

“Akatangulia mbio, akapanda juu ya mkuyu apate kumwona, kwa sababu ilimpasa kupitia pale. Na Yesu, alipofika mahali pale, alitazama juu, akamwambia, ‘Zakayo, shuka upesi, kwa kuwa leo imenipasa kushinda nyumbani mwako.’ Akafanya haraka, akashuka, akampokea kwa furaha.”
— Luka 19:4–6 (Tafsiri ya kiliturujia iliyothibitishwa kutoka maandishi ya Kigiriki)

Sadaka kwa Maskini, Kurudisha Mara Nne, na Wokovu Unaoingia Nyumbani

Wakati watu waliokuwa pale wananung'unika kwa sababu Yesu ameingia kukaa kwa mtu mwenye dhambi, ushirika wa meza wa Bwana unaamsha wongofu wa kina ndani ya mwenyeji wake. Akisimama mbele ya Bwana, Zakayo anaahidi hadharani kuwapa maskini nusu ya mali zake na kurudisha mara nne kwa yeyote aliyemdhulumu (Luka 19:8). Wakati Mambo ya Walawi 6:5 na Hesabu 5:7 zilidai tu kurudisha kile kilichochukuliwa pamoja na sehemu ya tano (20%) kwa mtu anayekiri kwa hiari, Zakayo anajipa kwa hiari adhabu kali ya mara nne iliyoagizwa katika Kutoka 22:1 kwa mwizi aliyekamatwa (linganisha 2 Samweli 12:6).

“Zakayo akasimama, akamwambia Bwana, ‘Tazama, Bwana, nusu ya mali yangu nawapa maskini, na ikiwa nimenyang'anya mtu kitu kwa hila namrudishia mara nne.’ Yesu akamwambia, ‘Leo wokovu umefika nyumbani humu, kwa sababu huyu naye ni mwana wa Ibrahimu. Kwa maana Mwana wa Adamu amekuja kutafuta na kuokoa kile kilichopotea.’”
— Luka 19:8–10 (Tafsiri ya kiliturujia iliyothibitishwa kutoka maandishi ya Kigiriki)

Kama inavyofundisha Katekisimu ya Kanisa Katoliki kuhusu Sakramenti ya Kitubio na Amri ya Saba (KKK 1459, 2412), msamaha wa dhambi unamtaka anayetubu arekebishe dhuluma aliyomtendea jirani kwa kurudisha mali iliyoibiwa na kulipa fidia. Kwa kuutoa moyo wake katika utumwa wa mali, Zakayo anarudishiwa hadhi yake kamili kama mwana wa kweli wa Ibrahimu, na nyumba yake inakuwa patakatifu pa wokovu wa Mungu.

Mambo Muhimu

  • Neema Inayotangulia ya Kristo: Hamu ya Zakayo ya kumwona Yesu ilikuwa tayari mwitikio kwa Mchungaji Mwema, aliyetazama juu kwanza na kumwita kwa jina (KKK 545).
  • Unyenyekevu Unashinda Kiburi: Kupanda juu ya mkuyu kunawakilisha kuweka kando hadhi ya kijamii ili kukutana na Bwana aliyesulubiwa na kufufuka.
  • ‘Leo’ ya Kimungu (Semeron): Tamko la Yesu ‘Leo imenipasa kushinda nyumbani mwako’ linadhihirisha uharaka wa saa ya neema isiyoruhusu kuchelewa kutubu.
  • Toba Inayothibitishwa kwa Fidia: Kutoa nusu ya mali kwa maskini na kurudisha mara nne kunatoa mfano wa mafundisho ya maadili ya Kikatoliki juu ya sadaka na haki (KKK 1459, 2412).
  • Utume wa Huruma kwa Wote: Luka 19:10 inafupisha Injili nzima: ‘Mwana wa Adamu amekuja kutafuta na kuokoa kile kilichopotea.’
Yesu na Zakayo huko Yeriko: Mkuyu wa Toba, Kurudisha Mara Nne, na Wokovu Unaoingia Nyumbani

Kumpokea Bwana Katika Nyumba ya Mioyo Yetu

Mkutano wa Yeriko unatoa changamoto gani kwa ufuasi wa Kikristo leo? Kama Zakayo, mara nyingi tunazuiwa na “umati” wa mahangaiko ya kidunia au udogo wetu wa kiroho. Hata hivyo, kila tunapopanda juu ya vishikizo vyetu kwa njia ya sala na kufungua mlango wa mioyo yetu katika Sakramenti za Upatanisho na Ekaristi, Yesu anaingia nyumbani mwetu bila lawama. Tukiongozwa na Roho Mtakatifu na maombezi ya Bikira Maria, Mama wa Huruma, ushirika wa kweli na Kristo unazaa matunda ya ukarimu kwa maskini na haki kwa kila jirani.

Sehemu ya Maswali na Majibu

Kwa nini Zakayo alidharauliwa na wakazi wa Yeriko kama mwenye dhambi wa hadharani?
Zakayo hakuwa mtoza ushuru wa kawaida tu, bali ‘mkubwa wa watoza ushuru’ (architelones) katika kituo tajiri cha forodha cha Yeriko, akifanya mikataba moja kwa moja na serikali ya Kirumi na kuwasimamia watoza ushuru wengine. Katika jamii ya Kiyahudi, watoza ushuru walichukuliwa kuwa najisi na wasaliti kwa sababu walishirikiana na Roma ya kipagani na mara nyingi waliwadhulumu watu wao wenyewe.
Kupanda kwa Zakayo juu ya mti wa mkuyu kuna maana gani ya kiroho?
Mtakatifu Augustino na Mababa wa Kanisa wanaeleza kwamba kwa kukimbia mbele na kupanda mkuyu, Zakayo tajiri alijinyenyekeza kama mtoto mdogo bila kujali dhihaka za umati. Kiroho, kupanda mti kunawakilisha kuinuka juu ya vishikizo vya kidunia na kutegemea mti wa Msalaba wa Kristo ili kumwona Mwokozi.
Kwa nini Zakayo aliahidi kurudisha mara nne kwa yeyote aliyemdhulumu?
Chini ya Sheria ya Musa, mtu aliyekiri udanganyifu kwa hiari alipaswa kurudisha kiasi halisi pamoja na asilimia ishirini tu (Mambo ya Walawi 6:5; Hesabu 5:7), wakati kurudisha mara nne ilikuwa adhabu kali kwa mwizi wa mifugo aliyekamatwa (Kutoka 22:1). Kwa kujipa kwa hiari kiwango cha juu cha mara nne pamoja na kutoa nusu ya mali yake kwa maskini, Zakayo alithibitisha uaminifu kamili na ukarimu wa toba yake.
Kanisa Katoliki linaunganishaje ahadi ya Zakayo na Sakramenti ya Kitubio?
Katika Katekisimu ya Kanisa Katoliki (KKK 1459, 2412), ahadi ya Zakayo inaonyesha uhusiano usiotenganishwa kati ya ondoleo la dhambi, malipizi na haki. Ingawa Mungu husamehe bure hatia ya dhambi, toba ya kweli inamtaka mwenye kutubu arekebishe kadiri iwezekanavyo madhara aliyomsababishia jirani, kama vile kurudisha mali iliyoibiwa.
Yesu alimaanisha nini aliposema: ‘Leo wokovu umefika nyumbani humu, kwa sababu huyu naye ni mwana wa Ibrahimu’?
Umati ulikuwa umemtenga Zakayo na jumuiya ya agano kwa sababu ya kazi yake ya dhambi, ukimtendea kama mpagani. Kwa kumtangaza Zakayo kuwa mwana wa kweli wa Ibrahimu — baba wa waamini na kielelezo cha ukarimu mtakatifu — Yesu anathibitisha kwamba huruma ya Mungu inamrudishia mdhambi anayetubu ushirika kamili katika familia ya Mungu.