Khi người ta nói “các sách Kinh Thánh”, trong giáo hội Công giáo Rô-ma thường hiểu một thư viện 73 sách (46 Cựu Ước và 27 Tân Ước) được Hội Thánh công nhận là Thánh kinh — tức là Lời Thiên Chúa được ghi lại dưới sự hướng dẫn của Thánh Thần. Đây không phải một quyển sách dày duy nhất viết cùng lúc, mà là nhiều tác phẩm qua nhiều thế kỷ, bằng tiếng Hebrew, Aramaic, và Hy Lạp, với nhiều thể loại: tường thuật, luật, thơ, mặc khải hình tượng, thư giáo hội… Các bách khoa uy tín như Britannica — biblical literature và Wikipedia — OT canon development giúp đặt các cuộc tranh luận lịch sử về canon trong bối cảnh Do Thái và Kitô giáo sơ khai; trang Bible Gateway thì hữu ích khi bạn muốn đọt song song nhiều bản dịch và theo dõi sách theo thứ tự truyền thống.
Canon Công giáo so với một số truyền thống Kháng Cách
Điểm thường gây nhầm lẫn cho độc giả Việt Nam là số lượng sách Cựu Ước: nhiều bản Kinh Thánh phổ biến tiếng Anh theo canon Hebrew 24 “cuốn” (được sắp thành 39 sách trong bản dịch) không gồm các sách được gọi chung là đệ nhị ngôn (deuterocanonical) — ví dụ Tô-bi-a, Giu-đi-tha, Khôn Ngoan, Huấn Ca, Barúc, Mac-ca-bê… Giáo hội Công giáo và Chính thống giáo Đông phương vẫn giữ các sách này trong Phụng vụ và giáo lý. Việc hiểu sự khác biệt ấy giúp bạn không vội kết luận “sách này thừa hay thiếu” mà hỏi: ai, khi nào, vì sao lại công nhận danh mục này — câu hỏi mà các bài tổng quan trên Wikipedia hay tài liệu giáo hội thường trả lời theo hướng lịch sử.
Gợi ý thực hành
Khi so sánh canon, hãy mở cùng một đoạn (ví dụ Sirác / Huấn Ca) trong bản Công giáo và bản Protestant, đọt phần mở đầu sách và chú thích biên tập — bạn sẽ thấy cách các học giả đặt vấn đề ngôn ngữ, tác giả, và mục đích mục vụ khác nhau thế nào.
Bố cục lớn: Cựu Ước và Tân Ước
Cựu Ước thuật lại và diễn giải giao ước của Thiên Chúa với Israel: sáng tạo, tổ phụ, Xuất hành, luật, xây dựng vương quốc, lưu đày, phục hưng, và niềm hy vọng được diễn tả qua tiên tri và thơ ca. Tân Ước tập trung vào Đức Giê-su Kitô — tin Mừng, đời sống Hội Thánh sơ khai (Công vụ), các thư giải thích đức tin, và cuối cùng là sách Khải Huyền với ngôn ngữ tượng trưng rực rỡ. Cách chia “Ngũ Thư — Sử — Khôn ngoan — Tiên tri” ở Cựu Ước và “Phúc âm — Công vụ — Thư — Khải Huyền” ở Tân Ước là khung phục vụ đọt có hệ thống; các bài chuyên sâu trong mục này sẽ đi chi tiết từng nhóm.
“Lạy Chúa, xin dạy con đường lối Chúa, để con được bước đi theo chân lý Chúa.”
— Thánh vịnh 86:11 (ý nghĩa tham khảo — xin đọt bản dịch bạn đang dùng)
Thể loại (genre) quyết định cách hiểu
Một sai lầm phổ biến là đọt mọi đoạn như báo chí hiện đại hoặc sách giáo khoa khoa học. Trong khi đó, Thánh vịnh là thơ cầu nguyện; Châm ngôn là ngạn ngữ gói kinh nghiệm, không phải lời hứa riêng cho từng độc giả; Du ký kết hợp tường thuật và đối thoại triết học; Khải Huyền dùng tượng trưng chính trị-tôn giáo thời Hy Lạp-Rô-ma. Các hướng dẫn đọt Kinh Thánh trên BibleProject (video và bài “How to Read the Bible”) nhấn mạnh điểm này: biết thể loại trước khi rút ý nghĩa thần học. Điều đó cũng hợp với tinh thần đọc Lời Chúa trong Phụng vụ: bài đọc được chọn theo mùa phụng vụ, không phải ngẫu nhiên.
Phụng vụ, bản dịch, và học tại giáo xứ
Ở Việt Nam, độc giả có thể tiếp cận bản dịch Công giáo (ví dụ bản do Hội đồng Giám mục Việt Nam ấn hành) song song với các bản Kháng Cách để so sánh từ ngữ — nhưng nên nhớ mục đích chính là nuôi dưỡng đức tin trong Hội Thánh, không phải thắng tranh luận. Tham gia giờ học Kinh Thánh giáo xứ, sống theo chu kỳ đọc Lời Chúa trong Thánh lễ, và đọt chú giải Công giáo (ví dụ các ấn phẩm có imprimatur) là ba cách bền vững để “các sách” không chỉ là danh sách tên mà trở thành lương thực thiêng liêng hằng ngày.
Tóm tắt
- Canon Công giáo: 73 sách; khác biệt chính ở nhóm sách đệ nhị ngôn trong Cựu Ước.
- Cựu Ước kể và giải thích giao ước; Tân Ước mạc khải Đức Kitô và Hội Thánh.
- Thể loại (luật, thơ, tiên tri, tượng trưng…) quyết định phương pháp đọt.
- Dùng bách khoa và cổng Kinh Thánh để hỗ trợ, nhưng luôn quay về ngữ cảnh và đời sống giáo hội.
